بين حكومت و ايل بوسيلهء سران آنها انجام مىشود . مالياتها ، خواه به صورت نقد و خواه به صورت جنس توسط رئيس قبيله وصول و پرداخت مىشود و همه سربازان تعهدى خود را از بين افراد قبيله تحويل دولت مىدهند . رياست قبيله موروثى است . چادرهاى قبايل به شكل كندو و مستور از روپوشهايى است . در نوك آن نمد ضخيم سياهى مىگذارند ، فقط يك در براى آن تعبيه مىكنند ، نه پنجره‌اى دارد و نه بخارى . اين وصف چادر تركمنى است كه شاهسونها و قبيله‌هاى ديگر به كار مىبرند ، ولى ايلات مركزى چادرهايى از نوع ديگر با سقفهاى مسطح يا اندكى منحنى دارند . جمعيت ايران شامل اعراب ( در ناحيهء خوزستان ) ، لرها ، بختياريها ، كردها ، فارسها ، ارامنه ، كليميها ، گيلكها ، مازندرانيها ، بلوچها ، زردشتيها ، و تركها ( كه بيشتر در آذربايجان و زنجان سكونت دارند ) مىباشد . . . سكنهء ايران را به دو طبقه مىتوان تقسيم كرد : يكى عده‌اى كه در شهرها و دهات بسر مىبرند و طبقهء ديگر ، آنان كه چادرنشين‌اند . دستهء اول قسمت عمدهء سال را در محل خود مىگذرانند . قبيله‌هايى كه در چادرها به‌سر مىبرند در فصول مختلف سال از محلى به محل ديگر حركت مىكنند و در موسم بهار گله و رمهء خود را به مراتع عادى خود مىبرند . در فصل زمستان آنها در دشت در چادرهاى سياه خود براى مقاومت با هواى بسيار نامساعد آن آماده‌اند . . . ايرانيان تقريبا از هر تيره و طبقه‌اى كه نام برده‌ايم مردمى سالم و نيرومند هستند شايد دليل عمدهء كمى نسبى امراض مزمن يا ارثى در ميان سكنهء بالغ كشور ، اين باشد كه تمام كودكان در ايران در معرض چنان زندگانى سختى قرار مىگيرند كه خواه و ناخواه اطفال ضعيف امكان زندگى ندارند . » « 1 » احمد امين ، كه در اواخر سلطنت ناصر الدين شاه به ايران آمده مىنويسد : « مملكت ايران بيش از هفت ميليون جمعيت دارد ، سكنهء آن عموما گندمگون ، و مردم آن با وجود زيبايى طبيعى به علت عدم رعايت بهداشت ، قيافه‌هاشان دگرگونى كلى پيدا كرده است . شمال غربى آن ، آذرى ، قسمت غربى كردى ، جنوب و قسمت مركزى آن فارسى تكلم مىنمايند . . . در اصفهان ، ارامنه و يهوديها ساكنند . ثروت عمومى بسيار كم است ، فقط اقليتى ثروتمندند و طبقهء عوام در نهايت درجه فقير و محتاجند . زبان فارسى زبان رسمى مملكت است و مكاتبه با سفارت‌خانه‌هاى خارجى با اين زبان صورت مىگيرد . اديان موجود عبارت از : شيعه ، سنى ، مسيحى ، يهودى و زردشتى است . شيعيان به چهار فرقه ، يعنى شيعيان اصلى ، شيخى ، بابى و علوى تقسيم شده‌اند . سنيها اكثرا در كردستان ، و تعداد كمى نيز در قصبات اطراف شيراز ساكن مىباشند . شيعيان هنگام گرفتن وضو ، با يك دست صورت خود را مىشويند ، و روى پاى خود را مس مىكشند ، آب حوض را به گنجايش تقريبا 5 متر مكعب كر مىدانند ، و از آب آلودهء اين حوض براى وضو استفاده مىكنند . . . مردم برحسب درجهء ثروت ، به زيارت حجاز ، كربلا ، و مشهد مىروند . بعد از زيارت ، نام محل زيارت را به اول اسم خود علاوه مىنمايند ؛ مانند حاجى حسين و مشهدى حسن . برحسب وصيت اشخاص ، همه ساله عدهء زيادى جنازهء اموات از طريق

--> ( 1 ) . گرنت واتسن ، تاريخ ايران دورهء قاجاريه ، ترجمهء وحيد مازندرانى ، چاپ دوم ، ص 4 و 8 به بعد ( به اختصار ) .